تاریخچه اتحادیه صنف پارچهفروشان تهران
اتحادیه صنف پارچهفروشان تهران، بهعنوان یکی از نهادهای صنفی ریشهدار پایتخت، ادامهدهنده سنت دیرینه «بزازان» و قماشفروشان در تهران است. پیش از آنکه تشکلهای صنفی با شکل ثبتی و اداری امروز سامان یابند، تجارت پارچه در تهران بیشتر در راستههای بازار، محلههای تجاری و با نظارت مقررات وقت و مراجع محلی، از جمله شهرداری، جریان داشت. در تهران قدیم «بازار بزازها» یکی از بازارهای مهم شهر بهشمار میرفت؛ در منابع تاریخی آمده است که این راسته از حوالی انتهای خیابان ناصرخسرو فعلی تا میدان محمدیه امتداد داشته و در آن انواع پارچههای نخی، پشمی، ابریشمی، چیت، چلوار، متقال، کتان، کرباس، ململ، ماهوت، مخمل، حریر و دیگر قماشها عرضه میشده است [۵]. این پیشینه نشان میدهد که صنف پارچهفروش، پیش از تأسیس رسمی اتحادیه نیز بخشی از حافظه اقتصادی و اجتماعی تهران بوده است.
بر پایه روایت و اسناد داخلی اتحادیه، این تشکل در سال ۱۳۴۹ تحت شماره ۵۱۴۶ مورخ ۱۸/۰۳/۱۳۴۹ در اداره ثبت شرکتها و مالکیتهای صنعتی، با عنوان «اتحادیه جزئیفروشان پارچههای نخی، پشمی، حریر و غیره (بزاز)» و به ریاست آقای علیاصغر پرتوی تأسیس شد. سپس اتحادیه تحت شماره ۲۰۶۲۵ مورخ ۰۴/۰۶/۱۳۵۱ در وزارت کار و امور اجتماعی، به نشانی خیابان جمهوری اسلامی، مقابل مسجد سجاد(ع)، ثبت گردید. این مرحله از تاریخ اتحادیه، گذار از شیوههای پراکنده و محلی اداره امور صنفی به ساختار رسمیتر و قابل پیگیری را نشان میدهد؛ ساختاری که بعدها با قانون نظام صنفی و تشکیل اتاق اصناف پایتخت، جایگاه روشنتری یافت.
پس از تصویب و اجرای قوانین نظام صنفی در دهه ۱۳۵۰ و تشکیل اتاق اصناف پایتخت، اتحادیه پارچهفروشان نیز در زمره اتحادیههای زیرمجموعه اتاق اصناف قرار گرفت. از این دوره به بعد، صدور پروانه کسب اعضا با طی تشریفات قانونی، تأیید اتحادیه و صدور از مسیر اتاق اصناف انجام میشد. این تحول برای صنفی که با هزاران واحد خرد، خانوادگی و تخصصی سر و کار داشت اهمیت زیادی داشت؛ زیرا پروانه کسب، بازرسی، رسیدگی به شکایات، آموزش، مالیات، نظم بازار و احراز صلاحیت واحدها را در قالب قابل نظارتتری قرار میداد.
پس از انقلاب اسلامی، نخستین انتخابات هیئتمدیره اتحادیه در سال ۱۳۵۸ برگزار شد و آقای حاج محمد برادران عظیمی به ریاست اتحادیه انتخاب گردید. از سال ۱۳۶۱ مرحوم حاج غفار نجمی عهدهدار ریاست اتحادیه شد. در ادامه، از سال ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۶ آقای حاج قاسم تاجیک و از سال ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۰ آقای حاج محمدحسین نورائی آشتیانی با رأی اعضا ریاست اتحادیه را بر عهده داشتند. از سال ۱۴۰۱ تاکنون نیز مسئولیت ریاست اتحادیه به آقای دکتر مجتبی جعفری سپرده شده است. اخبار منتشرشده در پایگاه اتاق اصناف تهران نیز نشان میدهد که در دوره اخیر، نام دکتر مجتبی جعفری بهعنوان رئیس اتحادیه صنف پارچهفروشان تهران و از چهرههای فعال در مباحث آموزش، مالیات، کیفیت خدمترسانی و مسائل بازار پارچه در رسانه صنفی بازتاب یافته است [۲][۳].
یکی از نقاط مهم در تاریخ اداری اتحادیه، انتقال محل فعالیت آن است. مطابق متن داخلی اتحادیه، از سال ۱۳۸۹ تاکنون مکان اتحادیه به نشانی خیابان جمهوری، خیابان ابوریحان، کوچه رازی، پلاک ۱۹، طبقه سوم تغییر یافته است. این نشانی در بانکهای اطلاعاتی عمومی اصناف نیز بهعنوان نشانی اتحادیه صنف پارچهفروشان تهران درج شده و شماره تماس ۰۲۱-۶۶۴۸۷۸۳۶ تا ۳۷ برای آن آمده است [۷]. قرارگیری دفتر اتحادیه در محدوده مرکزی تهران، با دسترسی به بازار بزرگ، خیابان جمهوری، راستههای قدیمی و مراکز عمده رفتوآمد کسبه، از نظر اداری و صنفی قابل توجه است.
حوزه فعالیت اعضای اتحادیه امروز تنها به بازار تاریخی تهران محدود نیست. طبق متن داخلی اتحادیه، تعداد اعضای فعال حدود ۳۰۰۰ واحد است و این واحدها در بورسها و مراکز متعددی از جمله محدوده مولوی، عبدلآباد، یافتآباد، بازار بزرگ تهران، روشندلان/دروازه شمیران، فلسطین، زرتشت/جویبار، دلاوران، ولیعصر، شریعتی، مرتضیگرد، کوچه بازار مهران و سایر مناطق تهران پراکندهاند. منابع عمومی نیز همین پراکندگی و تنوع بازارهای پارچه را تأیید میکنند: بازار بزرگ تهران، مولوی، زرتشت، عبدلآباد، گاندی و تجریش از مراکز شناختهشده فروش پارچه معرفی شدهاند؛ برای نمونه، گزارشهای شهری، بازار مولوی را از شناختهشدهترین مراکز عرضه انواع پارچه و عبدلآباد را از بازارهای مهم عمدهفروشی و پارچههای ملحفهای و متقال دانستهاند [۶].
تصاویر تاریخی نیز جایگاه این صنف را در حافظه شهری تهران روشن میکند. در یک عکس مستند از سال ۱۳۵۵، پارچهفروشان بازار تهران در کنار طاقهها و قوارههای پارچه دیده میشوند؛ گزارش انتخاب این عکس را متعلق به بازار تهران و ثبتشده توسط جرج کارول، کارمند خارجی ساکن تهران، معرفی کرده است [۴]. در سوی دیگر، گزارشهای شهری جدید نشان میدهد که راستههایی مانند زرتشت و فلسطین همچنان با فراوانی مغازههای پارچه و پردهفروشی شناخته میشوند و بخشی از هویت تجاری امروز تهران را شکل میدهند [۸]. این پیوستگی میان تصویر قدیم و امروز، نشان میدهد که صنف پارچهفروشان همزمان با تغییرات شهری، مد، شیوه خرید و ابزارهای مالی، همچنان کارکرد اجتماعی خود را حفظ کرده است.
در سالهای اخیر، نقش اتحادیه صرفاً محدود به صدور یا تمدید پروانه کسب نبوده است. بنا بر گزارش اتاق اصناف تهران، پیگیری مشکلات مالیاتی اعضا، امضای تفاهمنامه با اداره مالیات جنوب و مراکز، تأکید بر آموزش اصناف در حوزه فناوری، مالیات، بازاریابی و فروش، توجه به بیمهها، و ضرورت دریافت نظر اتحادیهها در تصمیمسازیهای اقتصادی از محورهای مطرحشده در دوره جدید مدیریت اتحادیه بوده است [۳]. همچنین در گزارشهای دیگر، موضوعاتی مانند شنیدن شکایت مشتری، بازسازی اعتماد اجتماعی، بازدید میدانی از کسبه و بررسی شیوه خدمترسانی نیز در ارتباط با اتحادیه پارچهفروشان تهران مطرح شده است [۲].
بنابراین تاریخچه اتحادیه صنف پارچهفروشان تهران را میتوان در سه لایه خواند: نخست، ریشه تاریخی بزازان و بازار پارچه در تهران قدیم؛ دوم، تثبیت حقوقی و اداری اتحادیه از سال ۱۳۴۹ و پیوند آن با نظام صنفی؛ و سوم، گسترش نقش اتحادیه در دوره جدید، از نظمبخشی به کسبوکار و صدور پروانه تا آموزش، پیگیری مالیاتی، حمایت از اعضا و ارتقای اعتماد میان کسبه و مشتریان. این اتحادیه، با پشتوانه بیش از نیم قرن فعالیت رسمی و سابقهای عمیقتر در بازار تهران، امروز نماینده بخشی مهم از اقتصاد خرد، فرهنگ خرید، پوشاک، دکوراسیون و حافظه صنفی پایتخت است.
خط زمانی پیشنهادی
شرح رویداد | سال/دوره |
اداره امور صنفی بزازان و پارچهفروشان بر اساس مقررات وقت و مراجع محلی؛ استمرار راستههای سنتی پارچه در بازار تهران. | پیش از ۱۳۴۹ |
ثبت رسمی اتحادیه تحت عنوان «اتحادیه جزئیفروشان پارچههای نخی، پشمی، حریر و غیره (بزاز)» به شماره ۵۱۴۶. | ۱۳۴۹ |
ثبت اتحادیه در وزارت کار و امور اجتماعی به شماره ۲۰۶۲۵ و فعالیت در خیابان جمهوری اسلامی مقابل مسجد سجاد(ع). | ۱۳۵۱ |
برگزاری نخستین انتخابات هیئتمدیره پس از انقلاب و انتخاب حاج محمد برادران عظیمی. | ۱۳۵۸ |
دوره ریاست مرحوم حاج غفار نجمی، سپس حاج قاسم تاجیک و پس از آن حاج محمدحسین نورائی آشتیانی. | ۱۳۶۱ تا ۱۴۰۰ |
انتقال محل اتحادیه به خیابان جمهوری، خیابان ابوریحان، کوچه رازی، پلاک ۱۹، طبقه سوم. | ۱۳۸۹ |
دوره ریاست دکتر مجتبی جعفری و تأکید بیشتر بر آموزش، پیگیری مالیاتی، کیفیت خدمترسانی و ارتباط رسانهای. | ۱۴۰۱ تاکنون |
مشخصات تماس
نشانی: تهران، خیابان جمهوری، خیابان ابوریحان، کوچه رازی، پلاک ۱۹، طبقه سوم | اسکن برای ورود به سایت |
منابع و ارجاعات
[۱] متن داخلی ارائهشده از سوی اتحادیه صنف پارچهفروشان تهران؛ شامل اطلاعات ثبتی، ادوار مدیریتی، نشانیها و شمار تقریبی اعضا.
[۲] اتاق اصناف تهران، صفحه برچسب «اتحادیه صنف پارچهفروشان تهران»؛ شامل اخبار مربوط به مجتبی جعفری، خدمترسانی، شکایات مشتریان و فعالیتهای دوره اخیر. https://otaghasnaftehran.ir/tag/اتحادیه-صنف-پارچه-فروشان-تهران/
[۳] اتاق اصناف تهران، «امضای تفاهمنامه با اداره مالیات در راستای مشکلات مالیاتی پارچهفروشان/ افزایش رویکرد آموزشی اتحادیههای صنفی یک ضرورت است»، ۰۱ آذر ۱۴۰۲. https://otaghasnaftehran.ir/?p=1656
[۴] انتخاب، «عکس/۱۳۵۵؛ پارچهفروشهای بازار تهران»، شامل توضیح عکس بازار تهران و ثبت توسط جرج کارول. https://www.entekhab.ir/fa/news/854299/
[۵] پیرایه یغمایی، «طهران قدیم ۱»، بخش بازار بزازها و توضیح راسته بزازان تهران قدیم. https://pirayehyaghmaii.com/bazar/
[۶] نمناک، «مرکز و بازار اصلی بازار پارچه تهران؛ از مجلسی تا ملحفه»، معرفی بازار بزرگ، مولوی، زرتشت، گاندی، تجریش و عبدلآباد. https://namnak.com/tehran-cloth-bazaar.p84756
[۷] کتاب اول، صفحه جستوجوی پارچهفروشان؛ اطلاعات تماس و نشانی اتحادیه صنف پارچهفروشان تهران. https://avval.ir/search/پارچه-فروشان
[۸] امرداد، «خیابان کاخ؛ سایهی سنگین سیاست»، اشاره به فراوانی مغازههای پارچه و پردهفروشی در بخش شمالی خیابان کاخ/فلسطین و تصویر راسته زرتشت-فلسطین. https://amordadnews.com/75142/